ONDERZOEK

 

Waarderingstraject

Mu.ZEE waardeert

Met ondersteuning van de Vlaamse Overheid en een brede waaier aan culturele partners, waardeert Mu.ZEE haar collectie. De toepassing en methodologie van het waarderingstraject is enerzijds gebaseerd op aangereikte sleutels van de Vlaamse Erfgoedinstellingen, anderzijds speciaal aangepast aan de noden van ons beleid en onze collectie.

De waardering wordt toegepast met een intern kernteam, klankbordgroepen en meerdere belanghebbenden. Hiervoor schakelen we het brede netwerk van Mu.ZEE en haar partners in, alsook onderstaande oproep.

Het theoretisch kader van ons waarderingstraject wordt bepaald door onze huidige missie en visie, m.a.w. onze maatschappelijke functie als museum van moderne en hedendaagse kunst in België. Wij willen onze collectie zo breed mogelijk interpreteren binnen een transhistorisch en transcultureel beleid. De noden van ons publiek en hedendaagse vraagstukken uit de samenleving zullen leesbaar worden gemaakt aan de hand van een collectieanalyse na de waardering.
Wat is waarderen?
Het waarderen van een kunstcollectie houdt in dat men de kunstwerken naar waarde zal schatten. Er bestaan verschillende vormen en definities van waarde, die zeer verschillend kunnen zijn per instelling. Bij sommige collecties kunnen bepaalde stukken een hogere waarde hebben dan andere stukken, omdat men bijvoorbeeld een vergelijking maakt in de conditie, de gebruikswaarde of de financiële waarde.

Mu.ZEE wilt niet vergelijken, maar naast elkaar bekijken en ontdekken. Bij een collectie beeldende kunsten is het niet mogelijk of niet evident om een traditionele waardeschaal te gebruiken. Je kan immers geen score plakken op de betekenis van een kunstwerk of de individuele esthetische ervaring. Daarom hebben wij een aantal aangepaste criteria opgesteld aan de hand van bestaande schalen en ons huidig beleid. Onze criteria zullen de aanwezigheid of afwezigheid van bepaalde vormen van waarde toetsen. Aan de hand van diverse ja-neenvragen, duiden we aan wat de kwaliteiten zijn van een deelcollectie of een kunstwerk en zoeken we naar verschillende manifestaties van kunsthistorische, sociaal-maatschappelijke en onderzoeks- of gebruikswaarde. Hierbij kijken we naar het beeld zelf, maar ook naar de sociale, historische, maatschappelijke en biografische context waarin een werk of een ensemble werd gecreëerd.

Dankzij onze waardering onthullen we de belangen, noden, en zorgen die onze kunstwerken omringen. Dit bepaalt de beslissingen die we nemen als museum. Met de kennis uit het waarderingstraject, kunnen we beter verzamelen, bewaren, onderzoeken en ontsluiten.
 

Waarderen voor de toekomst

Het waarderingstraject zal een beeld geven van onze kunstcollectie en haar potentieel. Het zal bepaalde positieve beleidspunten, hiaten en fouten onthullen. Zo krijgen we een betere definitie van onze collectie, de langdurige bruiklenen en de noden van deze verantwoordelijkheid. Stap voor stap verhogen we de kennis over onze kunstwerken voor toekomstig onderzoek en gebruik. We vullen de collectie aan naargelang de gebreken, en proberen tot nieuwe interpretaties te komen die interessante en relevante narratieven kunnen presenteren aan onze toeschouwers via tentoonstellingen en evenementen. Ten slotte zal de waardering ook een grote stap voorwaarts zijn in de richting van digitalisering en online kennisontsluiting.

We waarderen en definiëren de momentopname van vandaag, voor kwaliteit in het museum van morgen. Mu.ZEE streeft ook via dit project naar het verbeteren van haar verantwoordelijkheid als publieke ontmoetingsruimte voor kunst en cultuur.

I.s.m. Vlaamse Overheid, VKC, KMSKA, FARO, CAHF, Erfgoed in Zicht.

Ensor researchproject

In 2013 startte het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen het onderzoeksproject ‘Ensor Research Project’ op. De bedoeling van het project, dat tot op vandaag, doorloopt, is zowel kunsthistorisch als materiaaltechnisch onderzoek te verrichten naar de kunstwerken van James Ensor. Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen heeft een omvangrijke collectie  in bezit. Maar ook in Mu.ZEE is kunstenaar James Ensor goed vertegenwoordigd. Mu.ZEE is dan ook een partner in het boeiende project. Het kunsthistorische onderzoek van (on)gepubliceerde bronnen en archivalia al dan niet van Ensor, gaat hand in hand met de nieuwste technieken op vlak van fotografische opnamen met röntgen- en infraroodlicht of met een draagbare X-Ray Fluorescentie Spectrometer. De onderzoeksresultaten worden via diverse kanalen verspreid. Onder meer de website jamesensor.vlaamsekunstcollectie.be, deelt vaststellingen maar ook op de blog van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen https://kmskablog.wordpress.com/tag/ensor-research-project/   verschijnen resultaten van het onderzoek.

Ensor|Spilliaert|Permeke ontsloten

Mu.ZEE maakt de oeuvres van drie grootmeesters en hun tijdgenoten digitaal toegankelijk

In de museumcollectie van Mu.ZEE zijn de drie grootmeesters, James Ensor, Léon Spilliaert en Constant Permeke, goed vertegenwoordigd. Dankzij een projectsubsidie ‘inhaalbeweging digitale collectieregistratie’ van de Vlaamse Overheid kon Mu.ZEE gedurende één jaar de artistieke oeuvres van deze drie ‘Oostendenaars’ verdiepend onderzoeken, registreren en digitaal ter beschikking stellen via onze museumwebsite.

Oostende en James Ensor zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hij hield van zijn Oostende: de stad was zijn muze en inspiratiebron. Ook Léon Spilliaert, ruim twintig jaar jonger dan Ensor, heeft zijn naam aan de Koningin der Badsteden verbonden. Zijn nachtelijke zwerftochten doorheen de stad en de lange wandelingen langs het strand zetten hem aan tot het creëren van zijn beste werken. Constant Permeke, hoewel geboren in Antwerpen, maar grootgebracht in Oostende, werd evenzeer aangetrokken door de Noordzee en het dagelijkse leven in en rond deze stad. Het samenbrengen van de onderzoeksgegevens biedt een inkijk in de kunstenaarsmiddens van de twintigste eeuw, in Oostende maar ook ver daarbuiten. Naast het kunsthistorisch onderzoek naar de kunstwerken aan zich, brengen we via de aanwezige archivalia ook de netwerken van de kunstenaars in beeld, hun relaties onderling en deze met hun tijdgenoten.

Concreet betekent dit dat we in het project de aanwezige collectie verrijken met metadata, met kwalitatieve reproducties van de kunstwerken en dat we dit alles ter beschikking stellen op deze website. Tijdens het registreren, vullen we basisgegevens aan maar daarnaast capteren we aanwezige kennis in trefwoorden (iconografisch en associatief) waardoor de basisregistratie een uitbreiding, aanvulling of verrijking kent. De verdiepende registratie, zoals we dit noemen, maakt de kunstwerken gemakkelijker vindbaar in collectiedatabanken. De kwalitatieve metadata stellen we ter beschikking als open data waardoor het onderzoek, de registratie en de digitalisering een publicatie kennen op diverse platformen. In de eerste plaats de museumwebsite maar daarnaast ook de overkoepelende website van de Vlaamse Kunstcollectie. De oeuvres van James Ensor en Léon Spilliaert bevinden zich bovendien reeds in het publiek domein. Een momentum dat we willen aangrijpen om onze research ook op Wikidata te publiceren.

Permeke in laagjes

Mu.ZEE bezit een belangrijk deel van het oeuvre van Constant Permeke. Een tweehonderdtal werken, schilderijen, bijna het volledige sculpturale oeuvre en een aanzienlijk aantal grote tekeningen zijn verdeeld over Mu.ZEE in Oostende en het voormalige woonhuis en atelier van de kunstenaar in Jabbeke.

Constant Permeke (1886-1952) kan beschouwd worden als één van de grote vertegenwoordigers van het Vlaamse Expressionisme en is een belangrijke figuur in de Belgische kunstgeschiedenis.

Zijn Zelfportret uit 1928-1936 was dringend aan restauratie toe: de verflaag kwam los, waardoor grote verfschollen omhoog kwamen en stukjes verf los zaten. Alvorens het werk te restaureren, was het niet onbelangrijk te onderzoeken wat de oorzaak kon zijn van het loslaten van de verflaag. Verder vroegen de onderzoekers zich af of het schilderij altijd al zo donker was geweest.

Met de steun van het Fonds InBev-Baillet Latour en in samenwerking met de Koning Boudewijnstichting werd in 2013 een onderzoek opgestart. Naast het Zelfportret werden nog 12 andere schilderijen van Permeke met een vergelijkbare donkere verflaag uit dezelfde periode (1920-1940) onderzocht. Van al deze werken zijn kleine monsters genomen en met verschillende technieken werden de gebruikte pigmenten en bindmiddelen geanalyseerd.

Het resultaat van het onderzoek is nu te zien in Permeke in laagjes, een collectiepresentatie, die eerst in Mu.ZEE in Oostende en vervolgens in het Permekemuseum in Jabbeke te zien was. Dergelijke projecten laten toe een beter inzicht te krijgen op hoe een kunstenaar, zoals Permeke, te werk ging.